Spotmarkt en termijnmarkt voor stroom

Twee markten voor dezelfde stroom

Stroom die u volgend jaar verbruikt, kan ruim vooraf worden ingekocht op de termijnmarkt of vlak voor levering op de spotmarkt. Ook bij een vaste prijs speelt de spotmarkt mee. Een termijncontract gaat over een vaste hoeveelheid, terwijl pas op de dag zelf blijkt hoeveel u verbruikt en wanneer. Dat verschil loopt via de spotmarkt.

De day-aheadmarkt: één veiling per dag

De day-aheadmarkt is een gesloten veiling die elke dag van het jaar één keer plaatsvindt, voor levering op de volgende dag. Orders worden ingediend tot 12:00 uur op de dag vóór levering. EPEX SPOT publiceert de uitkomst vanaf 12:55 uur.

Per kwartier ontstaat voor Nederland één clearingprijs, op het snijpunt van vraag en aanbod. Elke partij van wie de order wordt uitgevoerd, betaalt of ontvangt die prijs. De veiling is Europees gekoppeld via Single Day-Ahead Coupling: één algoritme berekent de prijzen voor alle gekoppelde biedzones tegelijk en verdeelt de transportcapaciteit tussen landen. Welke centrales de prijs bepalen, leest u bij hoe de stroomprijs tot stand komt.

Sinds oktober 2025 per kwartier

De eerste veiling in kwartieren vond plaats op 30 september 2025, voor levering op 1 oktober 2025. Daarvoor gold een prijs per uur. Op een gewone dag zijn er nu 96 kwartierprijzen. Een uurprijs is sindsdien een afgeleide index: het gemiddelde van vier kwartierprijzen. Zie ook kwartierprijzen op de day-aheadmarkt.

Voor de gekoppelde veiling gelden Europese prijsgrenzen: een maximum van € 4,00 per kWh en, sinds leveringsdag 29 mei 2026, een minimum van € -0,60 per kWh (daarvoor € -0,50 per kWh). Komt de prijs in een biedzone binnen dertig dagen op twee verschillende dagen boven € 2,80 per kWh uit, dan gaat het maximum automatisch met € 0,50 per kWh omhoog. Voor het minimum geldt een vergelijkbare regel. Het Europese agentschap ACER heeft deze regels op 4 februari 2026 aangepast.

Bijsturen op de intradaymarkt

Na de veiling kan er nog veel veranderen: een windvoorspelling wordt bijgesteld of een productielijn ligt stil. Op de intradaymarkt passen marktpartijen hun positie daarop aan, tot kort voor het begin van de levering. Het grootste deel van die handel verloopt doorlopend, 24 uur per dag, in contracten van 60, 30 en 15 minuten. Elke transactie heeft een eigen prijs. Daarnaast bestaan sinds juni 2024 drie Europees gekoppelde intradayveilingen, uitsluitend voor kwartiercontracten.

Leveranciers en balanceringsverantwoordelijken (voorheen programmaverantwoordelijken) gebruiken de intradaymarkt om het verschil tussen voorspelling en werkelijkheid te verkleinen. Wat daarna overblijft, wordt als onbalans verrekend. Bij EPEX Dynamisch van Cedrus Trading is de day-aheadprijs de referentie, niet de intradayprijs.

Wat een termijncontract vastlegt

Op de termijnmarkt spreken koper en verkoper nu een prijs af voor stroom die later wordt geleverd. De leveringsperiode kan een dag, week, maand, kwartaal, seizoen of heel kalenderjaar zijn. Nederlandse stroomtermijncontracten worden onder meer verhandeld op ICE Endex en EEX, en daarnaast bilateraal, buiten de beurs. Contracten worden jaren vooruit genoteerd, maar volgens ACER wordt er na ongeveer drie jaar veel minder gehandeld.

Een contract gaat over een vast vermogen in MW gedurende de hele leveringsperiode, tegen één vaste prijs. Perioden hebben korte codes, zoals Cal-27 voor kalenderjaar 2027 en Q1-27 voor het eerste kwartaal daarvan. Het contract wordt fysiek geleverd of financieel afgewikkeld. Bij de financieel afgewikkelde contracten van ICE Endex is de afrekenprijs het gemiddelde van de Nederlandse day-aheadprijzen in de leveringsuren. De handel stopt bij ICE Endex om 18:00 uur, twee werkdagen voor het begin van de leveringsperiode.

Baseload en peakload

Standaard termijncontracten zijn vlakke blokken. Baseload levert in elk uur van de periode hetzelfde vermogen. Peakload levert bij ICE Endex alleen van maandag tot en met vrijdag van 08:00 tot 20:00 uur, ook op feestdagen. Met een combinatie van beide sluit het ingekochte volume beter aan bij een bedrijf dat vooral op werkdagen overdag draait. Precies passend wordt het nooit: uw verbruik verschilt per kwartier, een blok niet.

Spot en termijn naast elkaar

Vergelijking tussen spotmarkt en termijnmarkt voor stroom
Kenmerk	Spotmarkt	Termijnmarkt
Moment van handel	De dag vóór levering en de leveringsdag zelf	Dagen tot jaren vóór levering
Product	Kwartieren (day-ahead); contracten van 15, 30 of 60 minuten (intraday)	Vlakke blokken, baseload of peakload, per dag, week, maand, kwartaal, seizoen of jaar
Prijsvorming	Eén clearingprijs per kwartier (day-ahead); een eigen prijs per transactie (doorlopende intraday)	Doorlopende handel op de beurs en daarbuiten
Handelsplaatsen	Onder meer EPEX SPOT en Nord Pool, Europees gekoppeld	Onder meer ICE Endex en EEX, en bilateraal
Gevolg voor uw prijs	Beweegt met de markt mee, omhoog en omlaag	Ligt vooraf vast voor het vastgezette volume

Waarom de termijnprijs afwijkt van de latere spotprijs

Een termijnprijs komt nu tot stand, voor een periode die nog moet komen. Daarin zitten de verwachtingen van dit moment: de termijnprijzen van gas en CO₂-rechten, seizoenspatronen en de verwachte beschikbaarheid van centrales en verbindingen met het buitenland. De day-aheadprijs ontstaat pas de dag vóór levering, op basis van de weersverwachting, de verwachte vraag en de productie die dan beschikbaar is.

Het gemiddelde van de kwartierprijzen in een maand kan daardoor hoger of lager uitvallen dan de termijnprijs die eerder voor die maand gold. Welke kant het op gaat, is vooraf niet bekend. Wij voorspellen geen marktprijzen.

Een mogelijke risicopremie

Een vaste prijs neemt prijsrisico weg, bij de koper en bij de verkoper. Wie de meeste behoefte aan zekerheid heeft, betaalt daarvoor mogelijk een vergoeding in de termijnprijs: de risicopremie. Die premie is niet apart af te lezen, want de markt toont één prijs waarin verwachting en vergoeding samenvallen. Of er een premie in zit en hoe groot die is, staat niet vast.

Het verschil tussen blok en profiel

Een tweede verschil zit in de vorm. Koopt een kantoor een baseloadblok op het niveau van zijn gemiddelde verbruik, dan is 's nachts te veel en overdag te weinig ingekocht. Dat verschil wordt tegen spot- of onbalansprijzen verrekend. De uiteindelijke prijs per kWh combineert daardoor de termijnprijs met de spotprijzen op de momenten waarop het verbruik van het blok afwijkt.

Een vlak baseloadblok naast het verbruik van een kantoor op een werkdag

Baseloadblok, vastgezet op de termijnmarkt

Verbruik boven het blok: bijgekocht tegen spot- of onbalansprijzen

Blok boven het verbruik: overschot, verrekend tegen spot- of onbalansprijzen

Illustratie. Geen meetdata en geen marktprijzen.

Vastzetten in tranches

Bij vastklikken zet u een tranche, een afgebakend deel van het verwachte volume, voor een leveringsperiode vast tegen de termijnprijs van dat moment. Klikt u op meerdere momenten, dan is de prijs van het vastgezette deel het gewogen gemiddelde van die klikken en hangt die niet van één dag af.

Rekenvoorbeeld, fictieve waarden. Een organisatie zet een deel van haar verwachte verbruik voor een komend kalenderjaar vast, in vier gelijke tranches op verschillende momenten.

Rekenvoorbeeld met fictieve termijnprijzen voor vier gelijke tranches
Klik	Termijnprijs kalenderjaar (fictief)
Moment 1	€ 0,10 per kWh
Moment 2	€ 0,08 per kWh
Moment 3	€ 0,09 per kWh
Moment 4	€ 0,11 per kWh
Gemiddeld over het vastgezette volume	€ 0,095 per kWh

Met één klik op moment 2 was het vastgezette deel uitgekomen op € 0,08 per kWh, met één klik op moment 4 op € 0,11 per kWh. Het gemiddelde van gespreide klikken ligt tussen de hoogste en de laagste klikprijs in. Het niet-vastgezette deel blijft de spotprijs volgen. Opslag, netbeheerkosten, energiebelasting en btw komen er altijd bij; zie de opbouw van uw energierekening.

Klikken volgens een strategie

Een klikstrategie legt vooraf vast volgens welke regels u klikt. Zo wordt niet elke klik een losse beslissing onder tijdsdruk. Voor overheden heeft PIANOo, het Expertisecentrum Aanbesteden, een handreiking voor het bepalen van een klikstrategie; die staat bij de bronnen onderaan. In een klikstrategie staat onder meer:

welk deel van het verwachte volume u vastzet en voor welke jaren;
het aantal tranches en wanneer u ze plaatst;
baseload, peakload of een combinatie;
wie besluit en hoe snel dat kan.

Wat betekent dit voor uw organisatie

Elk leveringscontract bepaalt welk deel van de prijs de spotmarkt volgt en welk deel vooraf vastligt. Cedrus Trading biedt drie contractvormen, elk met een andere verhouding.

Spotprijs per kwartier. Bij EPEX Dynamisch betaalt u per kwartier de EPEX day-aheadprijs voor Nederland plus één vaste opslag per kWh. Uw prijs beweegt met de markt mee, ook omhoog. Dat past als u verbruik kunt verschuiven of schommelingen kunt opvangen.
Eén vaste prijs vooraf. Het Vast contract heeft één tarief voor de hele looptijd, van 1 tot 5 jaar, ingekocht op het moment dat u tekent en afgestemd op uw verbruiksprofiel. U kent vooraf het leveringstarief; een latere daling van de markt gaat aan u voorbij.
Een combinatie van beide. Bij EPEX + Vastklikken start u dynamisch en zet u op door u gekozen momenten tranches vast op de termijnmarkt. Onze tradingdesk geeft signalen en advies, u beslist. Het niet-vastgeklikte deel blijft de EPEX-prijs volgen. Hoeveel u kunt vastzetten en in welke producten, spreken we af op basis van uw profiel.

Welke vorm past, hangt minder af van een marktverwachting dan van uw organisatie: hoeveel zekerheid uw begroting nodig heeft, hoe uw verbruik over dag en jaar is verdeeld en wie intern over een klik besluit. Wij rekenen uw verbruiksprofiel door op historische EPEX-prijzen, zodat zichtbaar wordt hoe gevoelig uw kosten zijn voor schommelingen in de spotprijs. Hoe de afwijking tussen vastgezette blokken en uw werkelijke verbruik wordt verrekend, staat vooraf in de offerte.

Bronnen

Laatst bijgewerkt: 25 september 2026