Begrippen van A tot Z
A
3 begrippen- Aansluit- en transportovereenkomst (ATO)
Overeenkomst tussen u en de netbeheerder over uw aansluiting en uw recht op transport over het net. Bij een grote aansluiting legt de ATO ook het gecontracteerde transportvermogen vast.
- aFRR
Automatic frequency restoration reserve, in Nederland ook regelvermogen genoemd. TenneT roept dit reservevermogen automatisch af bij een tekort of overschot op het net, zodat de frequentie weer op 50 Hz uitkomt. Sinds 17 oktober 2024 is TenneT aangesloten op het Europese aFRR-platform PICASSO.
- Allocatie
Toerekening van verbruik en invoeding per kwartier en per allocatiepunt aan de leverancier en de balanceringsverantwoordelijke. Dat gebeurt met telemetrie, slimme-meterallocatie of een profiel. Sinds 1 mei 2026 worden kleine aansluitingen met een op afstand uitleesbare meter op gemeten kwartierwaarden toegerekend (collectieve slimme-meterallocatie, cSMA).
B
4 begrippen- Balanceringsverantwoordelijke (BRP)
Partij die financieel verantwoordelijk is voor de onbalans van een portefeuille aansluitingen. Een leverancier zorgt ervoor dat op het allocatiepunt van zijn afnemer een BRP actief is. TenneT laat BRP's toe voor elektriciteit, Gasunie Transport Services voor gas.
- Baseload
Termijnproduct met hetzelfde vermogen in elk uur van de leveringsperiode, van 00:00 tot 24:00 uur. Uw werkelijke verbruik wijkt per kwartier af van zo'n vlak blok; zie profielkosten.
- Belastingvermindering
Vast bedrag per elektriciteitsaansluiting per jaar dat van de energiebelasting wordt afgetrokken. Het geldt alleen voor een aansluiting van een gebouw met een verblijfsfunctie, zoals een kantoor. In 2026 bedraagt de vermindering € 519,80 exclusief btw.
- Bijmengverplichting groen gas
Voorgestelde verplichting voor gasleveranciers om elk jaar met groen gas een oplopende CO₂-reductie in hun levering aan afnemers aan te tonen. Dat gebeurt met groengaseenheden (GGE's), die leveranciers bij de Nederlandse Emissieautoriteit (NEa) inboeken. Het wetsvoorstel (36.947) is op 21 mei 2026 bij de Tweede Kamer ingediend; per 25 september 2026 is er nog niet over gestemd.
C
4 begrippen- Cable pooling
Het delen van één netaansluiting door maximaal vier installaties (WOZ-objecten) die dicht bij elkaar liggen, op een aansluiting vanaf 100 kVA. U vraagt het samen aan bij de netbeheerder en meldt de gedeelde aansluiting daarna bij de ACM.
- Capaciteitstarief
Vast transporttarief voor een kleine aansluiting. De hoogte hangt af van de capaciteit van de aansluiting, bijvoorbeeld 3x25A, en niet van het aantal kWh. U betaalt het via de rekening van uw leverancier.
- CO₂-Prestatieladder
Nederlands certificeringsinstrument, beheerd door SKAO, waarmee organisaties aantonen dat zij hun CO₂-uitstoot verminderen. Aanbesteders kunnen certificering belonen met gunningsvoordeel. Stroom telt voor de ladder alleen als groen met GvO's uit zon, wind, water of biomassa, opgewekt in het land van verbruik.
- CSRD
Europese richtlijn voor duurzaamheidsrapportage. Na de wijziging door Omnibus I, in werking sinds 18 maart 2026, geldt de plicht alleen voor ondernemingen met gemiddeld meer dan 1.000 werknemers en meer dan € 450 miljoen netto-omzet. Die nieuwe reikwijdte geldt voor boekjaren vanaf 1 januari 2027. De Nederlandse wet die de CSRD invoert, is nog in behandeling.
D
2 begrippen- Day-aheadmarkt
Dagelijkse veiling voor stroom met levering op de volgende dag. Het orderboek sluit om 12:00 uur CET en vanaf 12:55 uur is de uitkomst bekend. Per biedzone en per kwartier ontstaat één prijs, die geldt voor alle uitgevoerde koop- en verkooporders.
- Dynamisch energiecontract
Leveringscontract dat de prijsschommelingen op de spotmarkt per marktperiode doorgeeft. Bij EPEX Dynamisch betaalt u per kwartier de Nederlandse day-aheadprijs plus één vaste opslag per kWh.
E
10 begrippen- EAN-code
Uniek nummer van 18 cijfers voor een aansluiting of allocatiepunt, meestal beginnend met 871. Elektriciteit en gas hebben elk een eigen code. U vindt de code op uw energierekening, of op adres in het EAN-codeboek van de netbeheerders.
- EAN2EAN
Dienst van Cedrus Trading waarbij per kwartier wordt bekeken of een aangesloten lokale opwekker stroom produceert op het moment dat een afnemer verbruikt. Gelijktijdige opwek en verbruik worden virtueel aan elkaar toegewezen, tegen de prijs die opwekker en afnemer onderling afspreken. Wat niet gelijktijdig valt, loopt via de groothandelsmarkt (EPEX).
- Energiebelasting
Belasting op geleverde elektriciteit en aardgas. Het tarief daalt per schijf naarmate het verbruik per aansluiting per jaar stijgt. De leverancier brengt de belasting in rekening en draagt haar af; de tarieven liggen wettelijk vast en zijn bij elke leverancier gelijk.
- Energiebesparingsplicht
Plicht voor bedrijven en instellingen om alle energiebesparende maatregelen te nemen die zich in vijf jaar of minder terugverdienen. De plicht geldt per locatie, vanaf een jaarverbruik van 50.000 kWh elektriciteit of 25.000 m³ aardgas(equivalent).
- Energiedelen
Recht uit de Energiewet (artikel 2.30) om per kwartier hernieuwbare stroom te delen tussen actieve afnemers of binnen een energiegemeenschap. Alle deelnemers hebben dan dezelfde leverancier en een communicerende meter. Delen met verschillende leveranciers staat in wetsvoorstel 36.990 en is nog geen wet.
- Energiewet
Wet die sinds 1 januari 2026 de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet vervangt. Zij bracht nieuwe termen mee, zoals kleine en grote aansluiting, balanceringsverantwoordelijke en allocatiepunt.
- EPEX SPOT
Europese stroombeurs en een van de beursbeheerders (NEMO's) die in Nederland day-ahead- en intradayorders aannemen. Door de Europese marktkoppeling geldt per biedzone en per marktperiode één day-aheadprijs, ongeacht de beurs. Die Nederlandse prijs heet in de praktijk vaak de EPEX-prijs.
- Erkende Maatregelenlijst (EML)
Lijst met per sector of activiteit erkende energiebesparende maatregelen. Voor de informatieplicht bij de energiebesparingsplicht meldt u eens in de vier jaar bij RVO welke maatregelen van de lijst u wel of niet heeft uitgevoerd. De volgende deadline is 1 december 2027.
- ETS-2
Europees emissiehandelssysteem voor de CO₂-uitstoot van brandstoffen, waaronder aardgas, die worden geleverd aan gebouwen, wegvervoer en overige sectoren. De plicht ligt bij de brandstofleverancier, niet bij de eindgebruiker. De start is met een jaar uitgesteld, van 2027 naar 1 januari 2028. Over de uitstoot van 2028 leveren leveranciers uiterlijk 31 mei 2029 voor het eerst ETS-2-emissierechten in. Die zijn niet uitwisselbaar met de EUA's uit het bestaande EU ETS.
- EUA (emissierecht)
EU Allowance: een emissierecht binnen het Europese emissiehandelssysteem (EU ETS), dat recht geeft op de uitstoot van één ton CO₂-equivalent. Het EU ETS geldt onder meer voor elektriciteits- en warmteproductie, industrie, luchtvaart en sinds 2024 zeevaart. Gas- en kolencentrales hebben emissierechten nodig, dus de prijs daarvan werkt door in de stroomprijs op momenten dat zulke centrales volgens de merit order de prijs bepalen.
F
1 begrip- FCR
Frequency containment reserve, ook wel primaire reserve. Reservevermogen dat automatisch reageert op een afwijking van de netfrequentie en die afwijking direct begrenst. In continentaal Europa moet FCR binnen 30 seconden volledig zijn ingezet.
G
5 begrippen- Garantie van Oorsprong (GvO)
Digitaal herkomstbewijs voor 1.000 kWh energie, met onder meer de bron, de productie-installatie en het moment van opwek. In Nederland geeft VertiCer GvO's uit; ze zijn geldig tot één jaar na de maand van opwek. Pas als GvO's voor uw verbruik zijn afgeboekt, wordt de herkomst aan u toegekend. Over de stroom die fysiek door uw aansluiting gaat, zegt een GvO niets.
- Gecontracteerd transportvermogen (GTV)
Het vermogen in kW dat u met een grote aansluiting volgens de ATO maximaal mag afnemen of invoeden. U betaalt de netbeheerder daarvoor per kW per maand. Het GTV is iets anders dan het technische vermogen van de aansluiting.
- Gelijktijdigheid
De mate waarin opwek en verbruik in hetzelfde kwartier vallen. Bij EAN2EAN bepaalt de gelijktijdigheid hoe groot het deel van uw verbruik is dat aan een lokale opwekker kan worden gematcht. Batterijopslag en slimme sturing kunnen de gelijktijdigheid verhogen.
- Groepstransportovereenkomst (GTO)
Eén transportovereenkomst voor een groep grootverbruikers die elk hun eigen aansluiting houden en samen een transportvermogen delen, dat zij onderling verdelen. Netbeheerders zijn vanaf 1 januari 2027 verplicht een GTO aan te bieden.
- Grootverbruik
Aansluiting boven 3x80A voor elektriciteit of boven 40 m³(n) per uur voor gas; in de Energiewet een grote aansluiting. De grens hangt af van de aansluitcapaciteit, niet van het jaarverbruik. De netbeheerder factureert u rechtstreeks en u kiest zelf een erkend meetbedrijf.
I
1 begrip- Intradaymarkt
Handel voor levering op dezelfde dag, aansluitend op de day-aheadveiling. Er is doorlopende handel in blokken van 60, 30 en 15 minuten, waarbij elke transactie een eigen prijs heeft. Daarnaast zijn er drie Europese intradayveilingen per dag, alleen in kwartiercontracten.
K
3 begrippen- Kleinverbruik
Aansluiting van ten hoogste 3x80A voor elektriciteit of 40 m³(n) per uur voor gas; in de Energiewet een kleine aansluiting. De netbeheerkosten, zoals het capaciteitstarief, betaalt u via de leverancier.
- kW max
Het hoogste vermogen dat u in een maand afneemt, bij bijvoorbeeld Stedin gemeten als kwartiergemiddelde. Grootverbruikers betalen daarover een tarief per kW, dus één kwartier met een hoge piek weegt mee in de kosten van de hele maand.
- Kwartierprijs
De prijs voor één kwartier op de day-aheadmarkt. Sinds leveringsdag 1 oktober 2025 levert de veiling voor Nederland op een gewone dag 96 kwartierprijzen in plaats van 24 uurprijzen. Een uurprijs is sindsdien het gemiddelde van vier kwartierprijzen.
M
4 begrippen- Meetbedrijf
Erkende partij die bij een grote aansluiting de meter beheert en de meetgegevens verzamelt, valideert en doorgeeft; in de Energiewet de meetverantwoordelijke partij. Sinds 1 januari 2026 erkent de ACM meetbedrijven. Bij een overstap van leverancier blijft uw meetbedrijf hetzelfde.
- Merit order
Rangschikking van productie-eenheden naar hun marginale kosten, van laag naar hoog. De prijs in een marktperiode volgt uit de laatst ingezette eenheid en geldt voor alle eenheden die in die periode leveren. Gascentrales zetten de prijs dus alleen in perioden waarin goedkopere productie volledig is benut.
- mFRR
Manual frequency restoration reserve: reservevermogen dat TenneT niet automatisch maar per afroep inzet, in aanvulling op aFRR. Voor incidenten en grote, aanhoudende afwijkingen heeft TenneT een eigen product, noodvermogen (mFRRda). Daarnaast is TenneT sinds 2 december 2025 voor standaard-mFRR aangesloten op het Europese platform MARI.
- MTU (marktperiode)
Market time unit: de tijdseenheid waarvoor op de day-aheadmarkt een prijs wordt bepaald. Voor Nederland is dat sinds 1 oktober 2025 een kwartier; daarvoor was het een uur.
N
4 begrippen- Negatieve prijs
Groothandelsprijs onder nul, die ontstaat als het aanbod de vraag overtreft, bijvoorbeeld bij veel zon en wind en weinig verbruik. Alleen de groothandelsprijs is dan negatief; energiebelasting, netbeheerkosten en de opslag van de leverancier blijven gelden.
- Netbeheerder
Bedrijf dat het elektriciteits- of gasnet beheert en u aansluit. Nederland heeft zes regionale netbeheerders, in de Energiewet distributiesysteembeheerders: Coteq, Enexis, Liander, RENDO, Stedin en Westland Infra. Welke u heeft, hangt af van de locatie. Het hoogspanningsnet valt onder TenneT.
- Netcongestie
Tekort aan transportcapaciteit op een deel van het net, op bepaalde plaatsen en momenten. Kan de netbeheerder een aanvraag voor een nieuwe of zwaardere aansluiting, of voor meer gecontracteerd vermogen, niet direct toekennen, dan komt die op een wachtlijst.
- Non-firm ATO
Transportrecht zonder vaste capaciteit, ook wel volledig variabel transportrecht. U transporteert alleen als er ruimte op het net is; de netbeheerder meldt uiterlijk een dag vooraf wanneer en hoeveel. Het nettarief is lager dan bij een vast transportrecht; dat verschil beperkt zich tot het nettarief.
O
4 begrippen- Onbalans
Verschil per kwartier tussen het volume dat aan een balanceringsverantwoordelijke is toegewezen en het energieprogramma dat die vooraf bij TenneT heeft ingediend. De BRP betaalt of ontvangt over dat verschil de onbalansprijs.
- Onbalansprijs
Prijs per kwartier waartegen TenneT onbalans verrekent. Hij volgt uit de balanceringsenergie die TenneT in dat kwartier inzet, zoals aFRR en mFRR, en kan positief, nul of negatief zijn. In een kwartier waarin TenneT zowel op- als afregelt (regeltoestand 2), gelden twee prijzen: één voor tekort en één voor overschot. De onbalansprijs is iets anders dan de day-aheadprijs.
- Onbalansverrekeningsperiode (ISP)
Tijdvak waarover onbalans wordt berekend en verrekend: in Nederland een kwartier, dus 96 op een gewone dag. Vroeger heette dit de programmatijdseenheid (PTU).
- Opslag
Vaste vergoeding per kWh die een leverancier bovenop de marktprijs rekent, onder meer voor inkoop, balancering en dienstverlening. Bij Cedrus Trading staat de hoogte van de opslag vooraf in de offerte.
P
4 begrippen- Peakload
Termijnproduct met levering van 08:00 tot 20:00 uur CET op werkdagen, van maandag tot en met vrijdag, ook als een van die dagen een feestdag is.
- Profiel
Standaardverdeling van verbruik over de tijd, waarmee het verbruik per kwartier wordt geschat als er geen gemeten kwartierwaarden zijn, zoals bij een kleine aansluiting zonder op afstand uitleesbare meter. Met uw verbruiksprofiel bedoelen wij iets anders: het werkelijke patroon van uw verbruik per kwartier.
- Profielkosten
Kosten die ontstaan doordat uw werkelijke kwartierverbruik afwijkt van een vlak ingekocht blok, zoals baseload of peakload. Het verschil wordt tegen spot- of onbalansprijzen afgerekend. Hoe een leverancier dit verrekent, verschilt per contract.
- Programmaverantwoordelijke (PV)
Oude naam voor de balanceringsverantwoordelijke. Sinds de Energiewet op 1 januari 2026 in werking trad, is balanceringsverantwoordelijke (BRP) de wettelijke term.
S
4 begrippen- Salderen
Het wegstrepen van teruggeleverde tegen afgenomen stroom op een kleine aansluiting. De salderingsregeling stopt per 1 januari 2027. Voor grote aansluitingen heeft zij nooit gegolden.
- Scope 2
Indirecte uitstoot van broeikasgassen door ingekochte elektriciteit, warmte, stoom en koeling (GHG Protocol). Scope 2 wordt op twee manieren gerapporteerd: location-based, met de gemiddelde uitstoot van het net, en market-based, op basis van instrumenten zoals GvO's. GvO's verlagen alleen de market-based uitkomst.
- SDE++
Exploitatiesubsidie voor grootschalige hernieuwbare opwek en CO₂-reductie, uitgevoerd door RVO, met een looptijd van 12 of 15 jaar. De subsidie dekt het verschil tussen de kostprijs van de techniek en de marktwaarde van de energie. Bij negatieve prijzen vervalt zij onder voorwaarden, sinds 1 oktober 2025 getoetst per kwartier.
- Stroometiket
Jaarlijks overzicht van de bronnen waaruit een leverancier in het voorgaande jaar stroom heeft geleverd, vóór 1 mei te publiceren op zijn website. De ACM controleert of het groene deel met GvO's is onderbouwd en het grijze deel met Certificaten van Oorsprong.
T
4 begrippen- TenneT
Landelijke netbeheerder voor elektriciteit, in de Energiewet transmissiesysteembeheerder. TenneT beheert het hoogspanningsnet van 110 kV en hoger, bewaakt de balans in het systeem en verrekent onbalans. De day-aheadprijs stelt TenneT niet vast; die ontstaat in de Europese veiling.
- Termijnmarkt
Markt waarop stroom en gas worden verhandeld voor levering in een latere periode, zoals een maand, kwartaal of kalenderjaar, onder meer via ICE Endex en EEX. De standaardproducten voor stroom zijn vlakke blokken: baseload of peakload.
- Tranche
Afgebakende hoeveelheid uit het volume dat u voor een leveringsperiode verwacht, zoals een maand, kwartaal of jaar, die u in één keer vastzet tegen de termijnprijs van dat moment. Zet u meerdere tranches op verschillende momenten vast, dan betaalt u voor het vastgezette volume het gewogen gemiddelde van die prijzen in plaats van de prijs van één moment.
- TTF
Title Transfer Facility: het virtuele handelspunt voor gas in het landelijke gastransportnet van Gasunie Transport Services. De TTF is geen beurs; contracten met levering op de TTF worden onder meer op ICE Endex en EEX verhandeld.
V
3 begrippen- Vast contract
Contract met één tarief voor de hele looptijd. Bij Cedrus Trading loopt een vast contract 1 tot 5 jaar; wij kopen in op het moment dat u tekent, afgestemd op uw verbruiksprofiel.
- Vastklikken
Het vastzetten van een tranche tegen de termijnprijs van dat moment. Bij EPEX + Vastklikken begint u met een dynamische prijs en zet u tranches vast op momenten die u zelf kiest; onze tradingdesk geeft daarbij signalen en advies. Het volume dat niet is vastgeklikt, blijft de EPEX-prijs volgen. Een tranche is doorgaans een vlak blok; het verschil met uw werkelijke kwartierverbruik wordt apart verrekend, zie profielkosten.
- VertiCer
De instantie die sinds 1 januari 2023 in Nederland Garanties van Oorsprong uitgeeft voor elektriciteit, warmte, groen gas en waterstof. VertiCer ontstond uit CertiQ en Vertogas en is een dochteronderneming van TenneT en Gasunie.
Wat betekent dit voor uw organisatie
De meeste begrippen komen op drie plaatsen terug: in uw leveringscontract, in de netbeheerkosten en in uw duurzaamheidsverslag. Per plaats gaat het om andere begrippen, en vaak ook om een andere partij.
Leveringscontract en leveringsfactuur
Hier gaat het om de marktprijs en de opslag. Bij EPEX Dynamisch rekent u af tegen de kwartierprijs, op kwartierbasis waar uw meetgegevens dat toelaten. Bij EPEX + Vastklikken komen daar de tranches bij die u heeft vastgezet. Hoe profielkosten en onbalans worden verrekend, staat vooraf in de offerte.
Netbeheerkosten
Bij een grote aansluiting stuurt de netbeheerder zelf een factuur, met onder meer het gecontracteerde transportvermogen en de kW max. Voor een kleine aansluiting betaalt u het capaciteitstarief via de leverancier. Deze tarieven hangen af van uw netbeheerder en uw aansluiting, niet van uw leverancier.
Rapportage en verplichtingen
Voor een duurzaamheidsverslag of een aanbesteding gaat het om GvO's, scope 2 en de CO₂-Prestatieladder. Of de energiebesparingsplicht voor u geldt, hangt af van het verbruik per locatie. In de Cedrus Energy Manager staan uw kwartierwaarden per aansluiting en locatie bij elkaar. Daaruit leest u het jaarverbruik per locatie af, en dezelfde gegevens gebruikt u voor rapportages, bijvoorbeeld voor de CSRD.
Een begrip dat u in een offerte of op een factuur tegenkomt en hier niet vindt, kunt u voorleggen aan een adviseur via de contactpagina.
Bronnen
- Energiewet (wetten.overheid.nl)
- EPEX SPOT: Trading products (day-ahead en intraday)
- EPEX SPOT: Basics of the power market (merit order, negatieve prijzen)
- EPEX SPOT: 15-minute products in Market Coupling
- ICE Endex: Dutch Power Base Futures
- ICE Endex: Dutch Power Peak Futures
- Gasunie Transport Services: TTF
- TenneT: Imbalance pricing system (pdf)
- ENTSO-E: communicatie over de aansluiting van TenneT op MARI (pdf)
- TenneT: TenneT sluit aan op MARI voor standaard mFRR
- TenneT: Noodvermogen (mFRRda)
- TenneT: Zo werkt het Nederlandse elektriciteitsnet
- Verordening (EU) 2017/1485, richtsnoeren voor het beheer van transmissiesystemen (FCR)
- ACM: Wanneer is iemand kleinverbruiker
- ACM: Codebesluit cSMA en restantvolume-correctiefactor
- ACM: Erkenning voor meetbedrijven aanvragen
- EAN-codeboek van de netbeheerders
- Netbeheer Nederland: Zo werkt de wachtlijst voor netcapaciteit
- ACM: Overzicht netcongestiemaatregelen (pdf)
- ACM: Cable pooling melden
- ACM: Energiehubs kunnen groepstransportovereenkomst aanvragen
- ACM: Tarieven 2026 regionale netbeheerders en TenneT
- Stedin: Tarieven 2026 elektriciteit grootverbruik (pdf)
- ACM: Energieleveranciers rapporteren goed over herkomst elektriciteit (stroometiket)
- Belastingdienst: Energiebelasting
- VertiCer: Garanties van Oorsprong
- GHG Protocol: Scope 2 Guidance
- RVO: Omnibusvoorstel (CSRD)
- Eerste Kamer: Wet implementatie richtlijn duurzaamheidsrapportering (36.678)
- SKAO: Groene stroom en de CO₂-Prestatieladder
- RVO: Over de energiebesparingsplicht
- RVO: Informatieplicht energiebesparing
- RVO: Berekening SDE++
- RVO: SDE++ en negatieve elektriciteitsprijzen
- Rijksoverheid: Salderingsregeling
- Kamerstuk 36.990: wetsvoorstel Implementatiewet EMD-pakket (energie delen)
- Europese Commissie: About the EU ETS
- Europese Commissie: ETS2, buildings, road transport and additional sectors
- Nederlandse Emissieautoriteit: ETS-2 emissierechten
- Tweede Kamer: Wet bijmengverplichting groen gas (36.947)
Laatst bijgewerkt: