Wie doet wat in de energiemarkt

Levering en transport zijn gescheiden

Voor stroom en gas heeft u altijd met ten minste twee partijen te maken. De leverancier verkoopt u de energie en rekent daarvoor een prijs per kWh of m³. De netbeheerder zorgt dat die energie uw aansluiting bereikt en brengt daarvoor netbeheerkosten in rekening.

Netbeheerders leveren geen energie. Uw leverancier kiest u zelf, maar welke netbeheerder u heeft, hangt af van de plaats van uw aansluiting.

Rond levering en transport werken partijen die meten, handelen, certificaten uitgeven of toezicht houden. Sinds 1 januari 2026 regelt de Energiewet hun rollen. Die wet vervangt de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet, en geeft een aantal rollen een nieuwe naam.

Handel en levering

ProducentenCentrales, wind- en zonneparken
GroothandelsmarktEPEX SPOT en termijnmarkt
LeverancierLevert en factureert energie

Transport en meting

TenneTLandelijk hoogspanningsnet
Regionale netbeheerderNetten op lagere spanning
Meter en meetdataNetbeheerder of meetbedrijf

Uw organisatieEén of meer aansluitingen, elk met een EAN-code

Daaromheen: de balanceringsverantwoordelijke (onbalans), de ACM (toezicht), VertiCer (Garanties van Oorsprong) en EDSN (gegevensuitwisseling). Bij een grote aansluiting meet een meetbedrijf, bij een kleine de netbeheerder.

Vereenvoudigd schema. Sommige grote afnemers zijn rechtstreeks op het net van TenneT aangesloten. Voor gas is Gasunie Transport Services de landelijke netbeheerder.

De leverancier: inkoop en factuur

De leverancier koopt elektriciteit en gas in op de groothandelsmarkt en levert die aan u volgens de afspraken in uw contract. Op zijn factuur staan de energiekosten, de btw en de energiebelasting, die hij afdraagt aan de Belastingdienst.

Bij een kleine aansluiting (tot en met 3x80A voor stroom of 40 m³(n) per uur voor gas) factureert de leverancier ook de netbeheerkosten door. Heeft u een grote aansluiting, dan stuurt de netbeheerder zelf een factuur.

Bij een overstap naar een andere leverancier regelt de nieuwe leverancier de wissel. Netbeheerder, EAN-code en meetbedrijf blijven hetzelfde. Na afloop van het contract moet de vorige leverancier binnen zes weken een eindafrekening sturen.

TenneT en de regionale netbeheerders

Landelijk: TenneT en Gasunie Transport Services

TenneT beheert het landelijke hoogspanningsnet; de Energiewet noemt die rol transmissiesysteembeheerder. Daarnaast bewaakt TenneT de balans tussen vraag en aanbod van elektriciteit. De Staat bezit alle aandelen van TenneT. Voor gas is Gasunie Transport Services (GTS) de landelijke netbeheerder.

De day-aheadprijs stelt TenneT niet vast; die ontstaat op de beurs. Wel verrekent TenneT per kwartier de onbalans van balanceringsverantwoordelijken.

Regionaal: zes netbeheerders

Nederland heeft zes regionale netbeheerders voor stroom en gas: Coteq, Enexis, Liander, RENDO, Stedin en Westland Infra. De Energiewet noemt ze distributiesysteembeheerders. Zij leggen aansluitingen aan, transporteren energie over hun net, verhelpen storingen en geven elke aansluiting een EAN-code.

Een nieuwe of zwaardere aansluiting, of meer gecontracteerd transportvermogen, vraagt u aan bij de netbeheerder. In gebieden met netcongestie kan zo'n aanvraag op een wachtlijst komen.

De tarieven van de netbeheerders zijn gereguleerd: de ACM stelt ze elk jaar vast. Ze verschillen per netbeheerder en zijn niet onderhandelbaar. Hoe ze zijn opgebouwd, staat in Netbeheerkosten en aansluitingen. In de branchevereniging Netbeheer Nederland werken de netbeheerders samen; die publiceert onder meer de landelijke capaciteitskaart.

Wie uw verbruik meet

Dat hangt af van de grootte van de aansluiting. Bij een kleine aansluiting stelt de regionale netbeheerder de meter beschikbaar en beheert die. Voor een grote aansluiting moet u zelf zorgen dat een erkende meetverantwoordelijke partij actief is. In de praktijk heet die partij het meetbedrijf.

Het meetbedrijf installeert en beheert de meter, verzamelt en valideert de meetgegevens en geeft die door. U kiest het meetbedrijf zelf en betaalt het rechtstreeks. Sinds 1 januari 2026 erkent de ACM meetbedrijven; daarvoor deed TenneT dat.

Kleine aansluiting

Tot en met 3x80A of 40 m³(n) per uur

Meter: Beschikbaar gesteld en beheerd door de regionale netbeheerder
Meetdienst: Onderdeel van de netbeheerkosten
Netbeheerkosten: Op de factuur van uw leverancier

Grote aansluiting

Boven 3x80A of 40 m³(n) per uur

Meter: Beheerd door een erkend meetbedrijf dat u zelf kiest
Meetdienst: Rechtstreeks betaald aan het meetbedrijf
Netbeheerkosten: Op een eigen factuur van de netbeheerder

Met de meetgegevens bepaalt de netbeheerder per kwartier hoeveel energie aan welke leverancier en balanceringsverantwoordelijke wordt toegerekend. Dat heet allocatie. Hoe meetdata per aansluiting worden vastgelegd en gedeeld, leest u in EAN-codes en meetdata.

De balanceringsverantwoordelijke en onbalans

Voor elektriciteit moet op elk allocatiepunt, meestal uw aansluiting, een balanceringsverantwoordelijke (BRP, voorheen programmaverantwoordelijke) actief zijn. De leverancier met wie u een contract heeft, zorgt daarvoor. Hij kan die rol zelf vervullen of contractueel overdragen aan een andere balanceringsverantwoordelijke.

Een balanceringsverantwoordelijke voor elektriciteit dient dagelijks bij TenneT een energieprogramma in, met per kwartier de verwachte positie en de afgesloten handel. Wijken de gemeten volumes daarvan af, dan ontstaat onbalans. Die wordt per kwartier verrekend tegen de onbalansprijs, die ook nul of negatief kan zijn. TenneT laat balanceringsverantwoordelijken toe voor elektriciteit, GTS voor gas. Zie Onbalans voor de werking van de onbalansprijs.

Twee verwante rollen: BSP en CSP

Een aanbieder van balanceringsdiensten (balancing service provider, BSP) stelt flexibel vermogen beschikbaar dat TenneT tegen vergoeding inzet om de balans te herstellen. Netbeheerders lossen congestie onder meer op met producten die een congestion service provider (CSP) namens aangeslotenen aanbiedt, bijvoorbeeld via het platform GOPACS. Beide rollen staan los van de levering van energie.

Beurzen en groothandelsmarkten

Stroom voor de volgende dag wordt verhandeld op de day-aheadmarkt, onder meer via de beurs EPEX SPOT. Die markt werkt met een dagelijkse veiling waarvan het orderboek om 12:00 uur sluit. Sinds de leveringsdag 1 oktober 2025 bepaalt de veiling een prijs per kwartier.

Ook andere beurzen, zoals Nord Pool, nemen orders voor Nederland aan. Omdat de Europese veilingen gekoppeld zijn, ontstaat per kwartier één Nederlandse prijs, ongeacht via welke beurs een order is ingelegd.

Voor levering verder vooruit bestaat de termijnmarkt, onder meer bij ICE Endex en EEX, met contracten per maand, kwartaal of jaar. Gas wordt verhandeld via de TTF, een virtueel handelspunt in het net van GTS. De TTF is zelf geen beurs.

Hoe de beursprijs in uw rekening doorwerkt, verschilt per contractvorm. Bij EPEX Dynamisch betaalt u per kwartier de day-aheadprijs plus één vaste opslag per kWh. Bij een Vast contract wordt ingekocht op het moment dat u tekent en geldt één tarief voor de hele looptijd. Het verschil tussen beide markten leest u in Spotmarkt en termijnmarkt.

Toezicht en gegevensuitwisseling

ACM

De Autoriteit Consument & Markt (ACM) houdt toezicht op de energiemarkt en stelt de tarieven van TenneT en de regionale netbeheerders vast. In codebesluiten bepaalt de ACM de regels voor onder meer aansluiten, transport en meting. Wie aan kleine aansluitingen levert, heeft een vergunning van de ACM nodig. Verder erkent de ACM meetbedrijven en controleert zij jaarlijks of leveranciers de herkomst van hun stroom met certificaten onderbouwen.

VertiCer

VertiCer is in Nederland de uitgevende instantie voor Garanties van Oorsprong (GvO's). Eén GvO staat voor 1.000 kWh duurzaam opgewekte energie. De netbeheerder of het meetbedrijf levert de meetwaarden van een geregistreerde installatie aan; op basis daarvan maakt VertiCer de GvO's aan. De organisatie ontstond in 2023 uit CertiQ en Vertogas en is voor gelijke delen eigendom van TenneT en Gasunie.

EDSN en Het Normo

EDSN is het samenwerkingsplatform van de netbeheerders voor energiedata. Het beheert het Centraal Aansluitingenregister met gegevens van alle stroom- en gasaansluitingen in Nederland en verwerkt centraal allocatie- en meetgegevens voor marktpartijen. Als afnemer kunt u er niet terecht; met vragen gaat u naar uw leverancier of netbeheerder.

Op grond van de Energiewet is één organisatie aangewezen als gegevensuitwisselingsentiteit, verantwoordelijk voor het stelsel van gegevensuitwisseling in de sector. Dat is Beheerder Afsprakenstelsel B.V. (handelsnaam Het Normo), dat eigendom is van de gezamenlijke netbeheerders.

Welke vraag bij welke partij

Uw vraag	Waar u terechtkunt
Storing, geen stroom of gas, of gaslucht	Uw netbeheerder, via het landelijke storingsnummer 0800-9009 (gratis en dag en nacht bereikbaar)
Nieuwe of zwaardere aansluiting, meer transportvermogen	De regionale netbeheerder, of TenneT bij een aansluiting op het hoogspanningsnet
Factuur voor aansluiting en transport bij een grote aansluiting	De netbeheerder die de factuur stuurt
Meter of meetgegevens bij een grote aansluiting	Uw meetbedrijf
Meter bij een kleine aansluiting	De regionale netbeheerder; een meterstoring meldt u via 0800-9009
Energieprijs, contract, opslag of energiebelasting op de factuur	Uw leverancier
Overstappen naar een andere leverancier	Uw nieuwe leverancier, die de wissel regelt
Herkomst van uw stroom en GvO's	Uw leverancier
EAN-code of netbeheerder van een adres	Het EAN-codeboek van de netbeheerders, eancodeboek.nl
Ruimte op het net in uw regio	Uw netbeheerder, en als eerste indicatie de capaciteitskaart van Netbeheer Nederland (aansluitingen boven 3x80A)

Wat betekent dit voor uw organisatie

Met een grote aansluiting ontvangt u doorgaans drie soorten facturen: van uw leverancier, van de netbeheerder en van het meetbedrijf. Heeft u vestigingen in verschillende regio's, dan krijgt u vaak met meer dan één netbeheerder te maken. Bij een kleine aansluiting staan de energie- en netbeheerkosten op de factuur van de leverancier, maar storingen en de meter blijven zaak van de netbeheerder.

Leg daarom per EAN-code vast wie de netbeheerder, het meetbedrijf en de leverancier zijn, en welk transportvermogen is gecontracteerd. Bij een storing of een afwijkende factuur weet u dan direct wie u moet benaderen. Ook kunt u de factuur van de netbeheerder naast het gecontracteerd vermogen leggen.

Cedrus Trading is in deze keten leverancier. Onze tradingdesk koopt in op de day-ahead- en termijnmarkt, en wij leveren stroom en gas aan zakelijke afnemers. Wij zijn geen netbeheerder en geen meetbedrijf: een storing of een aanvraag voor meer vermogen loopt via de netbeheerder.

In de Cedrus Energy Manager beheert u al uw aansluitingen, contracten en documenten in één omgeving, met kwartierwaarden per aansluiting en locatie. Ons moederbedrijf Cedrus Energy biedt daarnaast administratief en technisch beheer van aansluitingen.

Bronnen

Laatst bijgewerkt: 25 september 2026