Netcongestie, wachtlijst en flexibele netcontracten

Wat netcongestie is

Netcongestie betekent dat op een bepaalde plaats en op bepaalde momenten meer transportcapaciteit wordt gevraagd dan het net aankan. Dat speelt bij afname, als verbruikers meer stroom willen dan het net kan aanvoeren, en bij invoeding, als opwekkers meer willen terugleveren dan het net kan afvoeren. Voor afname zijn volgens Netbeheer Nederland vooral de uren tussen 16:00 en 21:00 uur druk.

Congestie kan optreden op het hoogspanningsnet van TenneT en op de netten van de regionale netbeheerders (zie wie doet wat in de energiemarkt). Welke regionale netbeheerder u heeft, hangt af van de plaats van uw aansluiting.

Volgens Netbeheer Nederland stonden eind 2025 bij de regionale netbeheerders 15.014 aanvragen voor afname op de wachtlijst, samen 9.305 MW. Een jaar eerder waren dat er 11.922. Waar eerst het net moet worden uitgebreid, kan de wachttijd oplopen tot tien jaar.

Uw netcontract en gecontracteerd vermogen

Bij een grote aansluiting, boven 3x80 A, staat in de aansluit- en transportovereenkomst (ATO) met de netbeheerder uw gecontracteerd transportvermogen (GTV): het vermogen in kW dat u maximaal mag afnemen of invoeden. Het GTV kan niet hoger zijn dan de technische capaciteit van de aansluiting. Afhankelijk van uw transportcategorie telt voor de transportkosten ook de kW max: het hoogste vermogen dat u in een maand afneemt. Stedin meet dat bijvoorbeeld als gemiddelde over een kwartier.

Twee regels hebben direct gevolgen voor uw GTV:

In congestiegebieden wordt het GTV sinds 26 april 2025 niet meer automatisch verhoogd als u meer afneemt dan gecontracteerd. Voor meer transportrecht doet u een aanvraag, en die kan op de wachtlijst komen.
Sinds 26 april 2024 mogen netbeheerders een GTV dat structureel onbenut blijft, beperken en de vrijgekomen ruimte aan anderen toewijzen.

Hoe GTV en kW max doorwerken in uw kosten, leest u bij netbeheerkosten en aansluitingen.

De capaciteitskaart lezen

Netbeheer Nederland publiceert een landelijke capaciteitskaart voor aansluitingen boven 3x80 A, met aparte weergaven voor afname en teruglevering. De kaart is ingedeeld in voedingsgebieden: de postcodes die door één station van hoog- of tussenspanning naar middenspanning worden gevoed. Per gebied ziet u de aanwezige en de benodigde capaciteit, het aantal aanvragen op de wachtlijst (op de kaart: wachtrij), geplande netuitbreidingen en het jaar waarin de congestie naar verwachting is opgelost.

Kleur	Betekenis
Transparant	Capaciteit beschikbaar, geen wachtlijst.
Geel	Capaciteit beperkt beschikbaar, geen wachtlijst.
Oranje	In onderzoek, met wachtlijst. De netbeheerder gaat na of congestiemanagement ruimte kan maken.
Rood	Tekort, met wachtlijst. Extra congestiemanagement is niet mogelijk; alternatieve transportrechten of contracten voor daluren soms nog wel.
Grijs	De kleur volgt later.

De kaart is een indicatieve momentopname, en niet elke netbeheerder werkt zijn gegevens even vaak bij. Hoe lang u zelf moet wachten, kunt u er niet uit afleiden. Leg concrete plannen daarom altijd voor aan uw netbeheerder. Voor kleine aansluitingen hebben Enexis, Liander, Stedin en Coteq een stroomnetchecker op postcode.

Wachtlijst en voorrang

Kan de netbeheerder een nieuwe aansluiting, een verzwaring of extra transportvermogen niet direct toekennen, dan komt de aanvraag op een wachtlijst. Die lijst geldt per congestiegebied, ook als daar meerdere netbeheerders actief zijn. De hoofdregel: wie eerst aanvraagt, is eerst aan de beurt.

In congestiegebieden geldt sinds 1 januari 2026 het prioriteringskader dat de ACM op 12 december 2025 vaststelde. Drie categorieën aanvragen krijgen voorrang:

CongestieverzachtersProjecten die zelf ruimte op het net maken.
VeiligheidZoals acute zorg, defensie, politie en waterbeheer.
BasisbehoeftenZoals woningbouw, onderwijs, telecom en openbaar vervoer.

Voorrang krijgt u niet vanzelf: u moet erom vragen en met bewijs aantonen dat uw aanvraag in een van deze categorieën valt. Het kader bepaalt alleen de volgorde en voegt geen capaciteit toe.

Sinds 1 juli 2026 staan in congestiegebieden ook aanvragen voor kleine aansluitingen op deze wachtlijst. In de overgangsfase tot 1 januari 2027 gaat vrijkomende capaciteit eerst naar aanvragen met voorrang. Vanaf januari 2027 wordt wat overblijft ook verdeeld over aanvragen zonder voorrang, zoals van het mkb, grote bedrijven en laadpalen, op volgorde van aanvraagdatum. Netbeheer Nederland verwacht dat bedrijven zonder voorrang in de meeste gevallen langer moeten wachten.

Congestiemanagement: redispatch en CBC

Voordat een netbeheerder aanvragen weigert, onderzoekt hij of congestiemanagement ruimte kan maken. Tijdens dat onderzoek hoeft hij geen nieuwe aanvragen toe te kennen. Daarna mag hij alleen weigeren als de technische of financiële grens van congestiemanagement is bereikt. Er zijn twee producten, die u aanbiedt via een Congestion Service Provider (CSP), bijvoorbeeld op het platform GOPACS.

Redispatch. U biedt aan om tegen vergoeding meer of minder af te nemen of te produceren dan gepland. De netbeheerder zet daar een even grote aanpassing buiten het congestiegebied tegenover. Dit kan voor aansluitingen boven 100 kW, na prekwalificatie.
Capaciteitsbeperkingscontract (CBC). U gebruikt tijdelijk een deel van uw GTV niet, tegen een vooraf afgesproken vergoeding. Het CBC staat open voor aansluitingen boven 1 MW.

In een congestiegebied kan de netbeheerder grootverbruikers vanaf 1 MW verplichten redispatch of een CBC aan te bieden: de deelnameplicht. Afnemers hebben dan zes maanden en invoeders drie maanden om een CSP aan te wijzen, hun aansluiting te laten prekwalificeren en een aanbod te doen. De vergoeding bepaalt u zelf; wie niet meedoet, krijgt een financiële sanctie. Los daarvan deelt iedere partij met een GTV boven 1 MW dagelijks een prognose voor de volgende dag met de netbeheerder.

Alternatieve transportrechten

Het gangbare netcontract is een vast (firm) transportrecht: u mag op elk moment tot uw GTV afnemen of invoeden. Kan de netbeheerder dat niet bieden, of kunt u uw gebruik aanpassen aan de ruimte op het net, dan zijn er drie alternatieven. Die geven minder zekerheid over het moment van transport, in ruil voor een lager nettarief.

Wanneer u mag transporteren, per soort transportrechtIllustratie van één dag, geen netdata. Gevulde blokken tonen welk deel van het gecontracteerd transportvermogen per uur beschikbaar is. Het omlijnde vak markeert de uren waarin het net bij afname volgens Netbeheer Nederland het drukst is.

Vast transportrechtOp elk moment tot uw volledige GTV.

TijdsblokgebondenAlleen binnen afgesproken blokken, hier buiten de avond.

Tijdsduurgebonden (TenneT)De meeste uren van het jaar, niet elk uur.

Volledig variabel (non-firm)Alleen als er ruimte is op het net.

Transport beschikbaar
Geen transport
Drukste uren bij afname, 16:00 tot 21:00 uur

Volledig variabel (non-firm ATO)Aangeboden door TenneT en regionale netbeheerdersAlleen als er genoeg capaciteit is. De netbeheerder meldt uiterlijk een dag vooraf wanneer en hoeveel.Geldt sinds 31 januari 2024; in congestiegebieden verplicht aanbod sinds 1 februari 2025
TijdsduurgebondenAangeboden door TenneTTen minste 7.446 uur per jaar. TenneT meldt uiterlijk een dag vooraf welke uren niet beschikbaar zijn.Geldt sinds 1 april 2025; sinds 1 oktober 2025 verplicht op alle plekken
TijdsblokgebondenAangeboden door regionale netbeheerdersBinnen tijdsblokken die u met de netbeheerder afspreekt. U betaalt alleen voor de gecontracteerde uren.Geldt sinds 1 april 2025, voor grootverbruikers

Of zo'n recht past, hangt af van hoeveel verbruik u kunt verschuiven, bijvoorbeeld met koeling die buffert of met een batterij. Voor een proces dat continu vermogen vraagt, is het minder geschikt. Het lagere tarief geldt alleen voor transport, niet voor de levering van stroom.

Op het net van TenneT gelden sinds 2025 tijdsafhankelijke transporttarieven voor grootverbruikers. Voor de regionale netten legde de ACM op 19 maart 2026 een voorstel van Netbeheer Nederland ter consultatie voor, waarin transport op rustige momenten goedkoper wordt en op drukke momenten duurder. Bij het bijwerken van deze pagina was daarover nog geen besluit genomen.

Capaciteit delen: GTO en cable pooling

Met een groepstransportovereenkomst (GTO) sluiten meerdere grootverbruikers samen één transportovereenkomst met de netbeheerder. Iedere deelnemer houdt zijn eigen aansluiting, maar de groep krijgt gezamenlijk transportvermogen, verdeelt dat onderling en blijft samen binnen die grens. De GTO is bedoeld voor energiehubs, zoals een groep bedrijven op één terrein. Netbeheerders mogen een GTO al aanbieden en zijn daartoe vanaf 1 januari 2027 verplicht.

Bij cable pooling delen partijen één fysieke aansluiting. Onder de Energiewet kan dat voor alle typen afnemers en voor opwek, opslag, verbruik en conversie. De aansluiting moet minimaal 100 kVA zijn, met maximaal vier installaties (WOZ-objecten) die dicht bij elkaar liggen. Na de gezamenlijke aanvraag bij de netbeheerder meldt u de gedeelde aansluiting bij de ACM.

Lokale matching per kwartier, zoals bij EAN2EAN, is iets anders: een administratieve toewijzing van opwek aan verbruik, die niets verandert aan uw aansluiting of transportrecht. Hoe dat werkt, staat in gelijktijdigheid en lokale matching.

Wat betekent dit voor uw organisatie

Netcongestie gaat u vooral aan als u meer vermogen nodig heeft, bijvoorbeeld door groei of elektrificatie, als u wilt terugleveren, of als uw GTV 1 MW of meer is. Zo brengt u uw positie in kaart:

Ken uw profiel. Leg uw GTV naast uw kwartierwaarden en uw kW max per maand. Dan ziet u of u ruimte over heeft of tegen de grens aan zit.
Plan vermogen vooruit. Warmtepompen, laadpunten en elektrische processen vragen vaak meer capaciteit, en de wachtlijst werkt op aanvraagdatum. Wie zijn GTV verlaagt, kan bij een latere uitbreiding opnieuw op de wachtlijst belanden.
Beperk pieken. Spreid processen, laden of koelen over de dag, of vang pieken op met een batterij achter de meter. Eigen zonnepanelen verlagen uw afname vooral midden op de dag; in de avond, als het net voor afname het drukst is, leveren ze weinig.
Onderzoek flexibele netcontracten. Als u verbruik of opwek kunt verschuiven, vraag uw netbeheerder welke transportrechten in uw gebied beschikbaar zijn.
Werk samen met buren. Op een gedeeld terrein kunt u met een GTO transportvermogen delen, of met cable pooling een aansluiting.

Waar wij u bij helpen

Transportcapaciteit wijst de netbeheerder toe en de nettarieven stelt de ACM vast; daarover kan geen leverancier onderhandelen. Onze adviseurs kijken met u naar uw GTV, piekbeperking, flexibele netcontracten en de inzet van een batterij of eigen opwek. Batterijen verkopen, installeren of sturen wij niet. Voor capaciteitsplanning op langere termijn werken wij samen met ons moederbedrijf Cedrus Energy.

In de Cedrus Energy Manager ziet u de kwartierwaarden per aansluiting en locatie, zodat u uw pieken naast uw GTV kunt leggen. Bij afwijkingen in verbruik of piekvermogen krijgt u een melding. Voor deelname aan congestiemanagement heeft u een CSP nodig; die rol vervult Cedrus Trading niet.

Bronnen

Laatst bijgewerkt: 25 september 2026

Netcongestie en netcontracten